อีกไม่ถึงสัปดาห์ก็จะเกิดสุริยุปราคาเด็มดวงแห่งศตวรรษแล้ว ลองมาเตรียมข้อมูลล่วงหน้ากันเสียหน่อย ซึ่งเครื่องมือที่เป็นซอฟต์แวร์เสรีที่คุณสามารถใช้ได้ ก็มีอย่างน้อยสองตัว คือ stellarium และ celestia

ติดตั้งจาก Debian APT ได้เลย:

# apt-get install stellarium celestia-gnome

Stellarium

stellarium เป็นโปรแกรมท้องฟ้าจำลอง แสดงแผนที่ดาวบนท้องฟ้าเมื่อมองจากพื้นโลก ณ เวลาที่กำหนด สามารถใช้แสดงภาพปรากฏของสุริยุปราคาเมื่อมองจากพื้นโลกได้

แต่ก่อนจะเริ่ม แก้ปัญหาภาษาไทยให้ stellarium ก่อนสักนิด

ใน stellarium จะมีสคริปต์อัตโนมัติสำหรับสาธิตการเกิดสุริยุปราคาของปี 2552 ซึ่งเรียกชมได้โดยเลือก:

Configuration window [F2] > Scripts > solar_eclipse.ssc

แล้วก็กดปุ่ม Play ชมได้เลย

สถานที่ที่สคริปต์เตรียมไว้จะเป็นที่บังกลาเทศ ซึ่งเป็นจุดแรก ๆ ที่เงาของดวงจันทร์ตกกระทบพื้นโลก

ดูเสร็จแล้ว กลับมาดูมุมมองจากที่บ้านเรามั่ง ถ้าเคยกำหนดพิกัดเส้นรุ้ง-เส้นแวงมาแล้ว ก็ง่าย ๆ ด้วยการปิดโปรแกรมเปิดใหม่ ถ้ายังไม่ได้กำหนดก็กำหนดได้ที่

Location window [F6]

จากนั้นก็กำหนดเวลาที่

Date/time window [F5]

แล้วก็เลื่อนท้องฟ้าไปด้านทิศตะวันออก แล้วก็บังคับเวลาเอาได้ครับ เช่น รูปข้างล่างนี้ เป็นตำแหน่งสังเกตที่ขอนแก่น วันที่ 22 ก.ค. 2552 เวลา 08:07:25 ซึ่งเป็นช่วงที่บังเต็มที่

Celestia

celestia เป็นโปรแกรมสำรวจอวกาศ จำลองสภาพอวกาศสามมิติเหมือนขึ้นยานอวกาศออกไปท่องดู

เริ่มต้นด้วยการกำหนดเวลาเป็นวันที่ 22 ก.ค. 2552 เวลา 06:58:12 ตามเวลาประเทศไทย ซึ่งเป็นเวลาเริ่มบัง แล้วหมุนอ้อมโลกไปที่จุดกึ่งกลางของด้านสว่างด้วยการลากด้วยเมาส์ปุ่มขวา

ปรับละเอียดให้แน่ใจว่าเป็นมุมที่ตรงกับดวงอาทิตย์ ด้วยการถอยหลังสู่ดวงอาทิตย์ด้วยการหมุนล้อเมาส์ ยักย้ายมุมจนกระทั่งดวงอาทิตย์บังโลกพอดี (เส้นสีแดงคือวงโคจรของโลก)

กลิ้งล้อเมาส์กลับมาที่โลกอีกครั้ง ก่อนถึงโลกจะเจอมุมที่เห็นทั้งโลกทั้งดวงจันทร์

ถ้าขี้เกียจเซ็ตไม่เป็นไร ผมทำเป็น Clestia URL (คลิกไม่ได้นะครับ มาร์กไว้ให้ copy URL เท่านั้น โดยต้องแก้ http:// ข้างหน้าให้เป็น cel:// ก่อน) ไว้แล้ว เปิดที่ celestia ได้เลย:

$ celestia 'cel://Follow/Sol:Earth/2009-07-21T23:59:17.66859?x=gKVU62xvjsQH\
&y=SZIDfw/DEA&z=ABoZwEOl0+wN&ow=0.242116&ox=0.287462&oy=0.923841&oz=-0.072554\
&select=Sol:Earth&fov=14.158497&ts=1.000000&ltd=0&p=1&rf=317367&lm=0&ver=2'

ผม split หน้าต่างตามแนวนอน (Window > Split Horizontally) เพื่อแสดงภาพที่สองระยะพร้อมกัน แล้วก็สั่งจับภาพเป็นวิดีโอไว้ ซึ่งจะทำให้เห็นเส้นทางของเงาที่เคลื่อนผ่านบนผิวโลกแบบต่อเนื่อง

วิธีจับภาพวิดีโอ:

1. หยุดเวลาไว้โดยเคาะแคร่เว้นวรรค
2. เลือกเมนู File > Capture Movie... แล้วตั้งชื่อแฟ้มที่จะบันทึก
3. กลับมาที่หน้าต่าง Celestia เริ่มอัดด้วย [F11]
4. เคาะแคร่เว้นวรรคเพื่อให้เวลาเดินต่อ
5. จบการอัดด้วย [F12]

ผลลัพธ์: ogg theora video

ดูข้อมูลเพิ่มเติมของสุริยุปราคาเต็มดวง (ที่เห็นแค่บางส่วนในไทย) 22 ก.ค. 2552 ได้ที่แหล่งต่าง ๆ:

• สมาคมดาราศาสตร์ไทย
• Wikipedia
• NASA